wzBtzsoK
dk Gzpb-G{;k
gqkuhB foFhnK ns/ pqkjwD w[BhnK B/ fBskDh izsk (feT[Ife Fesh
f;o\ pqkjwD e'b iK okik e'b jh j[zdh ;h) ~ nB/eK Gzpb-G{f;nK, nzXftFtkFK ns/
r?o-ftfrnkfBe N'Ne/ i'V-i'V e/ d'jhI jZEhI b[ZfNnk. T[jBK d/ pj[s ;ko/ ekbgfBe
FkjekoK ftZu ;w/I dh, :[ZrK ftZu tzv, wB[ZyK d/ ;kb, d/tfsnK d/ ;kb, uso:[Zrh
dh ejkDh, pqjwK dh oks ns/ fdB T[; dh e[b T[wo ns/ b'wF foFh dh ejkDh ns/ ebgK
dh ejkDh sK nkw b'eK ~ gsk jh j? feT[I fe fJjBK ejkDhnK d/ N'Ne/ nkw g[;seK
ftZu'I fwb iKd/ jB, fijBK ~ b'e n;kBh Bkb ;wM th b?Id/ jB ns/ p[ZM th b?Id/ jB.
go pqkjwDtkfd dk fJe n?;k uwseko j? i' Bk fe;/ dh ;wM ftZu nkT[Idk j? Bk n;kBh
Bkb p[ZfMnk jh ik ;edk j?, fJj Fkjeko j? pqkjwDK tZb'I ekb (;w/I) ~ wzBtzsoK
ftZu tzvD dk Fkjeko.
wkoezv/: g[okD nB[;ko (gzBk 257) wzBtzsoK dh ;zfynk 71 s'I e[M
f}nkdk j?. fJj' ;zfynk ;tkwh d:k Bzd ;o;tsh B/ nkgD/ rzqE @fort/dkfdGkF:
G{fwek# ftZu dZ;h j?. wkoezv/: g[okD nB[;ko 3 eo'V 68 bZy, thj j}ko wkBth ;kbK
dk fJZe wzBtzso pDdk j?. fJjBK frDshnK fwDshnK dk eh nXko j? fe;/ pqkjwfDe ftdtkB
B/ y[bk;k eoB dh y/ub BjhI ehsh. e/tb fJj efj-efj e/ @n?;k jwB/ ;[Bk j?# iK
@n?;k ebfgs ehnk r:k j?# Bkb fe;/ ~ ;zs[FN BjhI ehsk ik ;edk.
j[D ;tkb g?dk j[zdk j? fe pqkjwDK B/ n?;k feT[I ehsk < fJ; d/
ekoD bZGD/ e'Jh n"y/ BjhI. gfjbk ekoD sK fJj j? - okfinK ns/ nkw izsk ftZu
nkgDh ftdtsk dh Xke iwkT[Dh. d{ik ekoB fJj j? fe nkgDhnK p/-f;o g?o
ejkDhnK-eEktK ftZu okfinK ns/ goik dh o[uh pDkJh oZyDh ns/ shik ekoD fJj j? fe
b'eK ~ w{oy pDk-pDk e/ T[jBK e'b'I wB-fJZSs dkB pN'oBk.
nkw wB[Zy ~ frnkB gqdkB eoB, nfXnksfwe ;/X d/D iK b'e efbnkD
fJjBK dk edkfus we;d BjhI fojk - fBFkBk BjhI fojk.
nkT[! j[D t/yhJ/ fe fJjBK wzBtzsoK dk Gzpb-G{;k eh pbk j? ns/
fJj fezB/ e[ ;w/I dk g?wkBk iK ;w/I dh bzpkJh j?.
T[IM sK fit/I ;ko/ Fk;soK ftZu us[oto[Dh-ftt;Ek pko/ fbfynk
j'fJnk fwbdk j?, wzBtzsoK pko/ e'Jh pj[sk e[M BjhI fbfynk fwbdk. go fijV/
Fk;sqK B/ fJ; pko/ e[M efjD dk :sB ehsk j?, T[jBK d/ nXko s/ ftuko eo b?Dk th
bkj/tzd oj/rk.
fJZe skfbek fsnko eoe/ fJ; ~ ;wMDk nk;kB j' ikt/rk. fJj skfbek
nrb/ gzB/ T[s/ fdZsh ik ojh j?.
fJZE/ fJj f}eo eoBk th io{oh j? fe fJ; tes ;ZstK wzBtzso uZb
fojk dZf;nk frnk j?. fJ; s'I gfjbK 6 wzBtzso ]sw j' u[Ze/ jB.
nrb/ gzB/ dh skfbek FkFsqK nB[;ko pDkJh ik ojh j?.
|
Fk;sq
|
wzBtzso
dk Bkw
|
wzBtzso
ekb d/ foFh
|
;pzXs
wB[ dhnK ;zskBK
|
|
pqjw
g[okD rhsk gq?; r'oyg[o gzBk 9-10
|
;tk:zG{-wB[
(gfjbk wzBtzso)
|
wohfu,
nsqh, nzfrok, g[bj, eqs{, g[b;Zs: ns/ tfFFN.
|
nkrBhXq,
nrfBpkj[, w/X:, w/XkfsEh, t;[, i:'fsFwkB, X:[fswkB, jt:, ;pb ns/ g[Zso.
|
|
;to'fuF-wB[
wBtzso (d{ik wBtzso)
|
dsksq/:,
gqkD, pqj;gfs, nsqh, u:tB, tk:[gq'es, wjKtqs
|
jftoxB,
;[eqfs, i:'fs, nkg, w{osh, gqshs, BG;:, BG ns/ T{oi ;to'fuF d/ gZ[so ;B.
|
|
|
T[`sw-wB[
dk wzBtzso
(shik
wzBtzso)
|
tkfFFm
d/ 7 g[Zso ns/ T{oi (fJ; ~ fjoDzroG dk g[Zso dZf;nk frnk j?.) FkfJd fJj
fjoDz:s/ik dk g[Zso j't/rk. i' Bowdk dk fgsk ;h ns/ g[o[e[s; dk ;"jok
;h.
|
fJF,
T{oi, sB{oi, wX{, wkXt, Ffu, F[eo, ;j, BG;: ns/ BG T[sw wB[ d/ g[Zso ;B.
|
|
|
skw;-wB[
wzBtzso (u"Ek wzBtzso)
|
ekt:,
gqE{, nrfB, ij~, Xksk, eghtkB ns/ neghtkB
|
X:[fs,
sgZ;:, ;[sgk, sg'G{s, ;BksB, sg'ofs, nebwkF, sBth, XzBth ns/ gozsg
|
|
|
o?ts-wB[
wzBtzso (gzitK wBtzso)
|
d/tpkj[,
:d[Xq, t/dfFok, fjoz:o'wk, gqizB:, T{Xot pkj[ ns/ ;s:B/sq
|
XqfswkB,
nt::, :[es, s?stdoFh, fBo[sZ;[e, noz:, gqekF, fBow'j, ;Zs:tke ns/ eqsh fJj
o?ts-wB[ d/ g[Zso ;B.
|
|
|
ukeF[e-wB[
wzBtzso (S/tK wzBtzso)
|
fGqr{,
BZG, ftt;tkB, ;[Xkwk, ftoik, nfsBkwk ns/ ;fjFD{
|
Bkvtb/:
tkb/ gqf;ZX o{o{ nkfd ukeF[e-wB[ d/ 10 g[Zso ;B.
|
|
|
t?t;ts-wB[
dk wzBtzso (;ZstK wzBtzso)
|
nsqh,
tfFFm, eF:g, r"sw, GodPki, ftFtk fwsq ns/ iwdrfB
|
fJeFtke{
nkfd 10 g[Zso
|
|
|
wkoezv/:
g[okD nB[;ko oDXho gqekFB jfodtko, ;zB 2006, gzBk 257 s'I 343 sZe
gzBk 306
s'I 322
gzBk 322
s'I 326
|
;tz:G{-wB[
wzBtzso (gfjbk wzBtzso)
|
fJ;
g[okD B/ ;w/I d/ foFhnK d/ Bkw BjhI fby/
|
fJ; ftZu
;tz:G{ wB[ d/ ;ko/ g[ZsoK ns/ g[ZsohnK d/ Bkw Fkwb eo fdZs/ jB fi; Bkb fJe
tkoh fco wohfu, eF:g, ;{oi dhnK ghjVhnK Fkwb j' iKdhnK jB.
|
|
;ot'fuF-wB[
dk wzBtzso (d{ik wzBtzso)
|
wzBtzso
d/ foFhnK d/ Bkw BjhI dZ;/.
|
fJ;
g[okD B/ ;to'fuF wB[ d/ iBw dh ejkDh ~ pj[s x[wkfJnk-fcokfJnk j?. feXo/
pqkjwD dh ejkDh feXo/ ng;ok po{EBh dh ejkDh, jz;-jz;Bh dh ejkDh, feXo/
fjoB-fjoBh dh ejkDh, feXo/ fgSb/ iBw dhnK ;kyhnK ns/ feXo/ pqkjwDK tZb'I Fqkg
nkfd dhnK rZbK eoe/ nzs ftZu dZf;nk j? fe ;to'uh B/ tBd/th s'I fJZe g[Zso
g?dk ehsk fi; dk Bkw X:[shwkB oZfynk fi; ~ pkd ftZu ;to'fuF fejk ikD bZr
fgnk. fJ; s'I ;to'fuF wzBtzso ukb{ j'fJnk.
|
|
|
n"so-wB[
wzBtzso (shik wzBtzso)
|
wzBtzso
d/ foFhnK d/ Bkw BjhI dZ;/.
|
T[skBgkd
dk g[Zso T[`sw j'fJnk T[; dk ftnkj pGo{ dh g[Zsoh pj[bk Bkb j'fJnk. T[; B/
pj[bk ~ fsnkr fdZsk go fco fJeZm/ j' rJ/. fJjBK s'I i' g[Zso g?dk j'fJnk T[;
dk Bkw w[BhnK B/ n"sw oZfynk. fJj' n"sw jh fJ; wzBtzso dk nfXgsh
j'fJnk.
|
|
|
skw;-wB[
wzBtzso (u"Ek wzBtzso)
|
wzBtzso
d/ foFhnK d/ Bkw- Xow, gqE{, ekt:, u?sq, nrfB, pbe, ghto
|
okik
;tokFto B/ fjoDh s'I b'b g?dk ehsk. fJj T[; dh g[okDh gsBh T[gbKtsh ;h. b'b
dk Bkw skw; oZfynk, fJ; s'I skw; wzBtzso ukb{ j'fJnk. fJ; d/ g[Zso Bo, eFKfs,
FKs, dKs, ikB{, izxk j'J/.
|
|
|
gzBk 327
s'I 332
gzBk 332
s'I 336
|
o?ts-wB[
wzBtzso (gzitK wzBtzso
|
foFhnK
d/ Bkw BjhI dZ;/
|
Fosfte
Bkw d/ foFh dk fJe g[Zso g?dk j'fJnk i' BkbkfJe ;h. foFh ror B/ T[; ~ dZf;nk
fe fJj o/tsh BeFso d/ n;o eoe/ fJ; soQK j'fJnk. Fosfte B/ o/tsh BeFsq ~ EZb/
fvZrD dk ;okg d/ fdZsk. rqfj d/ fvZrD Bkb sbkp pD frnk T[; ftu'I fJZe ezfBnk
gqrN j'Jh. gqw[u w[fB B/ fJ; dk Bkw o/tsh ofynk fi; ~ gqw[u B/ gkfbnk ns/
fgq:tqs d/ tzF ftu'I d[orw Bkb ftnkj fdZsk. d[orw ekfbzdh s'I g?dk j'fJnk ;h,
fJjBK d/ g[Zso o?ts s'I o?ts wzBtzso ukb{ j'fJnk.
|
|
ukeFe
wB[ wzBtzso (S/tK wzBtzso)
|
wzBtzso
d/ foFhnK d/ Bkw BjhI dZ;/.
|
ukeF[e
dk iBw io{o nBfwsq dh gsBh GZdq s'I j'fJnk df;nk j?. go ejkDh ~ pVk x[wkfJnk
fcokfJnk j?. ukeF[e ~ wK fsnkr fdzdh j?, fJe fpZbh u[e e/ okik gqFKs d/
gq;{fs-rqfj ftZu SZv nkJh s/ T[; d/ pZu/ ~ u[Ze e/ fe;/ j'o gq;{sk d/ xo SZv
nkJh go T[; d/ pZu/ ~ yk fbnk. okifoFh nBfwsq ns/ Gdqk dk g[Zso jh ukeF[;-wB[
j?. fJj ejkDh e'Jh gqGktFkbh ejkDh BjhI ns/ w{b'I jh r?o fJfsjk;e ikgdh j?.
|
|
|
t?t;ts-wB[
dk wzBtzso (;stK wzBtzso)
|
fJ;
wzBtzso-;or ~ wohfu ;or th fejk iKdk j?. fJ; ;or d/ foFh nsqh, tfFFN, eF:g,
r"sw, GkodPki, ftFtkfwsq ns/ iwdrfB jB.
|
wkoszvd/t
(;{oi) dh gsBh ;zfrnk i' ftFteowk dh g[Zsoh ;h) dh e[Zy s'I ftt;ts g?dk
j'fJnk i' t?t;ts wB[ d/ Bkw Bkb gqf;ZX j'fJnk- fJ;/ d/ Bkw s/ fJ; wzBtzso dk
Bkw t?t;ts wzBtzso j?.
t?t;ts
wB[ d/ g[Zso- fJeFtke{, BkGkr, XqFN, Fq:kfs, BfoF:zs (fejk iKdk j? fe fJ;/
dhnK ;zskBK Fe b'e ;B. fijBK ~ eJh b'eK B/ ftd/Fh jwbkto dZf;nk j?) BkGkr'foFN,
eo{F, tFwkB ns/ tqFG ;B. tqFZG ~ i?B wZs dk ;z;Ekge wzfBnk iKdk j? ns/ fJ; ~
tqFZG-d/t fejk iKdk j?.
|
|
|
Fqh wd
Gkrts g[okD ;[y ;kro oDXho gqekFB, jfodPko ;zB 2006 gzBk 301
|
;tk:zwG{-wB[
dk wzBtso (gfjbk wzBtso)
|
fe;/
foFh dk Bkw BjhI dZf;nk- n;b ftZu fJ; ;w/I ni/ foFh gqzgok ukb{ jh BjhI j'Jh
;h. pqjw g[okD B/ fijBK ~ foFh dZ; e/ fJ; wzBtzso d/ foFh dZf;nk j?, n;b ftZu
fJj foFh BjhI ;B ;Zs goikgsh (oki/) ;B.
|
g[ZsoK
d/ BktK dk y[bk;k BjhI ehsk j?.
|
|
|
;to'fuF-wB[
dk wzBtzso (;wK iK ekb) (d{ik wzBtzso
|
foFhnK
d/ Bkw BjhI d;/ e/tb T{oi;szGkfde pqjwt/sk ;gsfoFh d;/ jB.
|
;to'fuF-wB[
nrfB dk g[Zso ;h. fJ; d/ g[Zso X:[wkB, ;[F/D ns/ o'fuFwkB j'J/.
|
|
n"so
wzBtzso fJj fgq:tqs d/ g[Zso T[`sw dk wzBtzso j? (ekb iK ;wK j?) shik wzBtzso
|
foFhnK
d/ Bkw BjhI dZ;/.
|
;pzXs
wB[ d/ g[ZsoK d/ Bkw th BjhI dZ;/ jB.
|
|
|
|
skw;
wzBtzso fJj wzBtzso fgq:tqs d/ g[Zso T[sw d/ Gok skw; dk wzBtzso (ekb) j?.
(u"Ek wzBtzso)
|
i:'fsXkofwenkfde
;Zs foFh
|
gqE{,
fynkfs, Bo, e/s{ nkfde d; g[Zso.
|
|
|
fJ;
g[okD B/ gzit/I ns/ 6t/I wzBtzso dk y[bk;k BjhI ehsk ns/ u"E/ wBtzso s'I
pkd ;st/I ns/ T[; s'I nrb/ nkT[D tkb/ wzBtzsoK pko/ fpnkB eoBk F[o{ eo fdZsk
j?.
|
e[S BjhI
dZf;nk.
|
e[S BjhI
dZf;nk.
|
|
|
t?t;ts-wB[
dk wzBtzso
(7tK
wzBtzso)
|
eF:g,
nsqh, tfFFm, ftFtkfwsq, r"sw, iwdrfB ns/ GodPki fJj ;Zs foFh ;B.
|
:w,
FqXd/t nkfd g[Zso
|
|
|
|
|
|
nkT[! j[D fgZS/ fdshnK rJhnK skfbektK d/ nXko s/ wzBtzso dh
;wK-;hwk ns/ ekb s/ ftuko eohJ/-
gfjbk wzBtso
fJ; wzBtzso ~ ;tz:wG{ wB[ wzBtzso fejk frnk j?. fJ; wzBtzso dk
Bkw wB[ d/ Bkw s/ oZfynk frnk j? fi; ~ ;tz:G{-wB[ fejk iKdk j?. ;tz:G{-wB[
e"D j?< i/ fJj gsk bZr ikt/ fe wB[ e"D ;h sIk fco ;tz:wG{-wB[ dh
fBFkBd/jh th n;kBh Bkb eoBh ;zGt j' ikt/rh. Fk;sqK B/ ;tz:G{-wB[ ~ T[j wB[Zy
wzfBnk j? fi; dh gsBh dk Bkw @Fso{gk# ;h. fJ; bJh eJh wB{nK ftu'I T[j @wB[#
bZGDk gt/rk i' Fso{gk dk gsh ;h. nkU! fJ; ;pzX ftZu @Fqh joh tzF g[okD# tZb Mks
wkohJ/. fJ; g[okD d/ gzBk 6 T[s/ doi j?-
@@t?oki g[oF wB[ ;/ T[Beh gsBh Fso{gk B/ tho Bkwe g[Zso e' iBw
dh:k n"o tho ;/ T[Beh gsBh ekw:k B/ fgq:tqZs sEk T[skBgkd e' T[sgzB eh:k II5II
(Fqh joh tzF g[okD-rhsk gq?;,
r'oyg[o, ;zws 2067 gzBk 6)
;' ;tz:G{-wB[ wzBtzso d/ nfXgsh dh fBFkBd/jh fJ; soQK j'Jh j?
fe, fJ; wB[ ~ ftoki g[oF th efjzd/ ;B ns/ fJ;/ dh fJ;sqh dk Bkw Fso{gk ;h fi;
B/ @tho# Bkw d/ g[Zso ~ iBw fdsk ns/ fJ;/ tho d/ @ekw:k# s'I d' g[Zso j'J/
fijBK ftu'I fJZe dk Bkw @fgq:tqZs# ;h ns/ d{;o/ dk Bkw @T[skBgkd# ;h.
fJ;/ g[okD dk fJ; s'I nrbk fpnkB t/y'-
@@wjKpkj'! eodw gqikgfs eh J/e ekw:k Bkw tkbh g[Zsoh Eh, T[;
ekw:k e/ ;wokN, e[eFh, ftokN n"o gqG{ Bkwe uko g[Zso T[sgzB j{J/. T[;
ekw:k B/ fgq:tqZs e' gsh o{g w/I gkeo fJB g[sq'_ e' T[sgzB eh:k Ek II6II
fJjBK d'jK Fb'eK d/ noE fJ; soK j'J/-
ftoki g[oF-wB[ ( fi; ~ ;tz:wG{-wB[ th fejk iKdk j?) dh gsBh dk
Bkw @Fso{gk# ;h. fJjBK dk fJZe g[Zso j'fJnk fi; dk Bkw @tho# ;h. tho B/ @eodw#
goikgfs (i' w[Yb/ goikgshnK ftu'I goikgsh @g[bj# dk g[Zso ;h) dh g[Zsoh @ekw:#
Bkb Fkdh ehsh ns/ fJjBK d/ d' g[Zso g?dk j'J/. fJe dk Bkw @fgq:tqZs# ;h ns/
d{i/ dk Bkw @T[skBgkd# ;h. tho dh fJ;/ gsBh B/ nkgD/ gZ[so fgq:tqZs ~ gsh o{g
ftZu ;theko eo fbnk ns/ T[; s'_ uko g[Zso gqkgs ehs/, fijBK d/ Bkw ;wokN,
e[eFh, ftokN ns/ gqG{ ;B. :kd oj/ fJj ekw:k eodw gqikgsh dh g[Zsoh ;h ns/
@g[bj# dh g'soh ;h i' to[D, fGqr{, pkbwhfe, iwdrfB, dh tzF dk w'Yh goikgsh ;h.
fJ; soK gfjb/ wzBtzso dk g{oh soK gsk bZr frnk j? fe fJ; wzBtzso
dk T[j w[Ybk ;wK ;h id'I g[bj, eodw, ekw:k, fgq:tqs ns/ T[skBgkd nkfd g?dk
j'J/.
d{ik wzBtzso
fJ; wzBtzso ~ foFhnK B/ ;to'fuF wzBtzso fejk j?. fJ; wzBtzso dk
;wK ;to'fuF-wB[ dk ;wK j?. i/ fJj gsk bZr ikt/ fe ;to'fuF-wB[ fejV/ ;w/_ dk
fJfsjk;e gkso ;h sK pVh n;kBh Bkb ;to'fuF ekb dk gsk bkfJnk ik ;edk j?. Fqh joh
tzF g[okD B/ ;to'fuF pko/ e'Jh ikDekoh BjhI fdZsh. @pqjw g[okD# B/ fJj f}eo
}o{o ehsk j? fe ;to'fuF-wB[ ekb T[j ekb ;h id'_ dZsksq/:, pqj;gsh, nsqh, u:tB
foFh w"i{d ;B. (gzBk 9-10)
dZsksq/: w[Yb/ ;Zs gqikgshnK ftu'I @nsqh# dk @nB[;{:k# s'I g[Zso
;h. nsqh ][d jh w[Ybk gqikgsh ;h ns/ g[bj, eodw, ;tz:G{-wB[ dk ;wekbh ;h. uZ:tB
fGqr{ dk g[Zso ;h fi; d/ j'o Bkw F[eokukoh: ns/ eth th ;B ns/ fGqr{ ][d w[Yb/
;Zs gqikgshnK ftu'_ @g[bj# dk gVg'sk ;h. nzfrok w[Yb/ ;Zs goikgshnK ftu'I ;h
ns/ w[Yb/ goikgsh eqs{ dk ;ek Gok ;h. nzfrok ns/ eqs{ d't/I Gok T[o{ s'I nrB/:h
d/ g[Zso ;B ns/ nrB/:h T[o{ dh ;eh G?D ;h. @pqjw g[okD# B/ ;to'fuF dh g?soh
pko/ e'Jh y[bk;k BjhI ehsk ns/ wkoezv/: g[okD B/ ;to'fuF dh ejkDh ~ pj[s ;kohnK
x[zwDx/ohnK ftZu gke/ ed/ pqkjwD dh ejkDh Bkb ;pzXs ehsk j?, ed/ jz;-jz;Dh dh
ejkDh Bkb ;pzXs ehsk j? ns/ fes/, pqkjwDK tb'I Fqkg fdZs/ ikD dhnK eEk ejkDhnK
;[DkT[IfdnK-;[DkT[IfdnK nzs ftZu efj fdZsk j? fe ;to'fu Bkw d/ oki/ B/ tB-d/th
d/ roG s'I fJZe g[Zso g?dk ehsk fi; dk Bkw foFhnK B/ X:[fswkB oZfynk, fJ;/ ~
pkd ftZu @;to'fuF# fejk ikD bZr fgnk. fJ; tB-d/th dk e'Jh nsk gsk BjhI dZf;nk.
ikgdk j?, fBoh ykBk-g{osh jh ehsh j?.
wkoezv/: g[okD dhnK ;to'fuF d/ iBw Bkb ;pzXs ejkDhnK fiZE/
r?o-ftfrnkfBe jB T[E/ gkme d/ wB ~ T[esk-d/D tkbhnK ns/ fJjBK ejkDhnK ftub/
wB[ZyK d/ gF{nK Bkb nB?fse ekfwe ;pzXK B/ fJjBK ejkDhnK ~ gob/ doi/ dhnK
ekbgfBe eEktK pDk fdZsk j?. i' esZJh gqtkB eoB :'r BjhI jB.
fJ; ftF/ s/ e/tb @Fqh wd Gkrts g[okD ;[y-;kro# dk fpnkB jh ;gFN
ns/ fJfsjk;e j?. fJj g[okD gzBk 301 s/ fbydk j?-
@@np d{;o/ wB[ e' ejs/ j?_. ;to'fuF wB[ @nrfB# ek g[Zso, fJ; e/
X:[wB, ;[F/D, sEk o'fuFwkB nkfd d; g[Zso T[sgzB j{J/.## pqjw g[okD B/ gzBk 9 s/
;to'fuF d/ g[ZsoK d/ Bkw jftoxB, ;[eqfs, nkg, w{osh, gqshs, BG;:, BG ns/ T{oi
d;/ jB. @Fqh wd Gkrts g[okD d/ y[bk;/ Bkb gsk brdk j? fe ;tko'fuF nrfB dk g[Zso
;h, ;tko'fuF dh g?soh fJ; soK pDdh j?-
;tko'fuF nrfB iK nBb s'I @;tkjk# dk g[Zso ;h. nrfB ][d Xow s'I
t;[ dk g[Zso j?. Xow s'I t;[ d/ nZm g[Zso g?dk j'J/ fijBK dk Bkw nkg, Xq[t,
;'w, Xo, nfBb, nBb, gqs:{F ns/ t;[ gqGk; ;B. t;[ gqGk; ns/ nzfrok dh g[Zsoh
pqjwukfoDh, :'rf;ZXk, pqjwtkfdBh, btB:wsh iK nzro;h s'I stFNk iK ftFteowk g?dk
j'J/ ns/ ;tkjk-nrfB s'I ;tko'fuF. fJ;/ ;tko'fuF-wB[ d/ oki ekb ~ ;tko'fuF-wB[
wzBtzso fejk iKdk j?.
fJj mhe j? fe Fqh wd Gkrts g[okD ;[y-;kro B/ gzBk 301 #s/
;tko'fuF ~ nrBh dk g[Zso wzfBnk j? go d{i/ gk;/ Fqh wd d/th Gkrts g[okD B/ gzBk
831 T[`s/ ;tko'fuF wB[ ~ fgq:tqs dk g[Zso dZf;nk j?. Fqh jfotzF g[okD B/ gzBk
29 ns/ pqjw g[okD B/ gzBk 9 T[`s/ i' fJ; d/ g[ZsoK d/ Bkw dZ;/ jB fwbd/-i[bd/
jB, go fJjBK d'jK g[okDK B/ ;tko'fuF dh tbdhns pko/ (g?soh pko/) e[M BjhI
dZf;nk. w/ok fynkb j? fe Fqh wd d/th Gkrts dk fpnkB j/m fby/ ekoBK eoe/ f}nkdk
Go';/wzd j?--
1H fJ;dk ekoB fJj j? fe ;tko'fuF
wzBtzso F[o{ j'D s'I gfjbK okirZdh ;tz:w-G{ wB[ e'b ;h. ikgdk j? fe ;tz:w-G{
wB[ B/ ekch bzw/ ;w/I sZe oki #s/ ep}k iwkJh oZfynk fJj bZr-GZr fJ;/ jh soK
j'fJnk bZrdk j? fit/I goF{okw d/ tv/o/ g[bj B/ pj[s ;wK sZe oki-Gkr #s/ ep}k
iwkJh oZfynk ns/ nkgD/ g[Zso eodw ~ oki-ek} d/ B/V/ th BjhI cNeD fdZsk ns/ d{ik
eodw dh g[Zsoh Bkb th g[bj (dkdk) Bkb Fkdh j'Dh fJj }kjo eodh j? fe eodw dh
g[Zsoh Bkb ftnkj ;w/I g[bj ek\h szdo[;s ns/ oki-Gkr ubkT[D d/ :'r ;h. fJ;/ soK
;tz:w-G{ wB[ B/ th nkgD/ g[Zso @tho# ns/ g'so/ fgq:tqs dh uVQdh itkBh sZe fJjBK
~ oki-Gkr d/ B/V/ BjhI cNeD fdZsk. fi;s'I pkd oki-Gkr fgq:tqs d/ izri{ g[ZsoK
;tko'fuF, T[`sw, skw; ns/ o?ts e'b ubk frnk.
i/ ;tko'fuF wB[ ;tz:w-G{ wB[ dk gVg'sok Bk j' e/ nrBh dk g[Zso
j[zdk sK T[; s'I pkd oki rZdh fgq:tqs d/ g[ZsoK e'b nkT[Dh w[Ffeb ;h feT[Ife
fJ; jkbs ftZu ;tko'fuF dk S'Nk Gok ekoshe/: w"i{d ;h ns/ T[; pko/ Fk;soK
dk fJj efjDk j? fe ekoshe/: d/tfsnK dh ;?Bk dk ;?Bkgsh ;h. ;', nfij/ :'X/ d/ j[zfdnK
oki rZdh fgq:tqs d/ g[ZsoK e'b ikDh w[Ffeb ;h. fJ; s'I ;gFN j[zdk j? fe oki
rZdh ;tz:w-G{ wB[ d/ gfotko s'I pkjo fe;/ j'o gfotko e'b ubh ikDh ;zGt BjhI ;h
ns/ fJ; jkbs ftZu Fqh wd d/th Gkrts g[okD dk gzBk 831 T[`s/ fdZsk j'fJnk fpnkB
jh do[;s bZrdk j? fe ;tko'fuF wB[ nrBh dk g[Zso BjhI ;h pbfe fgq:tqs dk ;G s'I
tZvk g[Zso ;h ns/ ;tz:w-G{ wB[ dk ;G s'I tZvk gVg'sok ;h.
fJ; ftF/ s/ Fqh ftF~ g[okD, oDXho gqekFB ;zB 2006 gzBk 227 s/
doi fJj fpnkB th Fqh wd d/th Gkrts g[okD d/ Bkb ;fjws j[zfdnK j'fJnK ;tko'fuF ~
wB[ d/ gfotko Bkb ;pzfXs ftnesh dZ;dk j?. fpnkB t/fynk ikt/-
@@uko wB[ 1H ;tko'fuF, 2H T[`sw, 3H skw;, 4H o?ts fgq:tqs okik
e/ tzFXo j?I. okik fgq:tqs B/ sg eoe/
ftFD{ GrtkB e' gq;zB eoe/ fJB uko wzBtzso T[sokfXekohT[I e' gk:k Ek.##
2H ;tko'fuF wB[ s'I
pkd ;tz:w-G{ wB[ d/ gVg'so/ ns/ fgq:tqs d/ g[Zso T[`sw, skw; ns/ o?ts e'b
oki-Gkr ikDk th ;kfps eodk j? fe oki-Gkr gfjbK th fJ;/ gfotko e'b fojk. fJ; soK
;tz:w-G{ wB[ d/ gfotko ftZu gzi wzBtzsoK sZe oki-Gkr fojk ns/ c/o o?ts d/ ew}'o
g?D s/ fJj oki-Gkr nzfrok-eqs{ d/ gfotko e'b ubk frnk feT[Ife fJ; gfotko ftZu'I
nrBh dk g[Zso ekoshe/: pj[s seVk izri{ ;h ns/ d/tfsnK dk ;?Bkgsh ;h fJ; bJh
oki-Gkr ftFteowk d/ g[Zso ns/ t;[-gqGk; d/ g'so/ ukeF[e-wB[ e'b ubk frnk. id'I
ukeF[e-wB[ d/ wzBtzso dk nfXnkgsh ukeF[e ew}'o g? frnk sK fJj oki Gkr fJZe j'o
T`[Go oj/ tzF- wohfu tzF d/ t?t;Ps wB[ (;ZstK wB[-;ZstK wzBtzso) e'b ubk frnk
fi;d/ gfotko ftu'_ fJj fco ;{oi-SkfJnk d/ g[Zso ;ktoDh e'b ubk frnk i' fe nZmtK
wB[ pfDnk, fJj ;Zst/I wB[ t?t;Ps wB[ dk ;ek Gok ;h i' T[;dh wk;h SkfJnk s'I
g?dk j'fJnk. SkfJnk, pVtk ns/ ;zfrnk fszB/ jh G?DK ftFteowk dhnK g[ZsohnK ;B.
ephbk :[Zr d/ ;fwnK ftZu S'NhnK-S'NhnK rZbK
~ b? e/ nkw jh bVkJhnK ns/ y{B-yokp/ j[zd/ ofjzd/ ;B ns/ fJj bVkJhnK-MrV/
fpbe[b jh wkw{bh ns/ Br{D/ w[ZfdnK ~ b? e/ j[zd/ ;B fit/I fe fJe ephb/ B/ d{i/
ephb/ d/ gF{ u'oh eo bJ/ iK fJZe ephb/ d/ fyZs/ ~ tr fojk gkDh d{i/ ephb/ d/
b'eK B/ s'V fdZsk nkfd nkfd.
nfij/ ;fwnK ftZu fe;/ dk ephb/ dk ;ot-T[`u
ns/ nD-fttkfds nfXgsh pj[s bzw/ ;fwnK sZe BjhI fojk ik ;edk ;h feT[Ife T[; dh
;odkoh jfEnkT[D bJh ephb/ ftZu'I jh Bt/I T[`Go oj/ B"itkB fsnko ofjzd/ ;B,
fijBK dh fyZu f;o\ ephb/ dh ;odkoh eoBk jh BjhI j[zdk ;h pbfe ephb/ dhnK
;w[ZuhnK n"osK th T[; dh ;odkoh j/m nk iKdhnK ;B.
shik
wzBtzso
fJ; wzBtzso ~ T[`sw wzBtzso fejk iKdk j?. pqjw g[okD B/ gzBk 9
T[s/ fJ; wzBtzso (ekb iK ;wK) ;pzXh fJj ;ze/s fdZsk j? fe fJ; wzBtzso ekb t/b/
foFh tfFFN w"i{d ;h. i/ fJj gsk bZr ikt/ fe foFh tfFFN e"D ;h ns/ T[j
ed'I j'fJnk sK fJ; wBtzso ;pzXh e[M nzdkik bZr ;edk j?. tfFFN, toD dk T[otFh
ng;ok s'I g[Zso ;h. T[otFh BkokfJD s'I g?dk j'Jh ;h. T[IM sK Fqh joh tzF g[okD
B/ gzBk 17 s/ ;kohnK ng;oktK ~ eF:g-w[fB dhnK ;zskBK dZf;nk j? go g[okfDe ;kfjs
B/ T[otFh ~ BkokfJD d/ T[o{ s'I th g?dk j'Jh dZf;nk j? :kBh BokfJD d/ nzr ftu'I
g?dk j'Jh, T[; dh g[Zsoh. ftfFFN to[D dk g[Zso ;h ns/ fGqr{-tkbwhfe dk Gok ;h.
to[D, fGqr{-tkbwhfe-goF{okw dh tzF dk g{ot} ;h ns/ tzF d/ w'Yh g[bj dk g'sok
;h. fJ; soK g[bj ns/ T[; d/ gVg'so/ tfFFN dofwnkB brGr 45-50 ;kb dk jh coe
j't/rk feT[Ife w[YfbnK ;fwnK ftZu ftnkj 10-15 ;kb dh T[wo ftZu jh j' iKd/ ;B.
tfFFN nkgDh ghjVh d/ w[ZYb/ goikgsh g[bj dk gVg'sk j?. fJ; fj;kp Bkb dkd/ ns/
gVg's/ dh T[wo ftZu 45-50 ;kb s'I tZX dk \oe j'Dk BjhI ikgdk j?.
d{i/ gk;/ wkoezv/: g[okD B/ n"so-wB[ wzBtzso pko/ gzBk 306
s'I 322 sZe y[bk;k eofdnK j'fJnK df;nk j? fe T[skBgkd B/ pGo{ dh g[Zsoh pj[bk
Bkb ftnkj ehsk, fco T[; ~ fsnkr fdZsk. pj[s r[zMbdko ejkDhnK fijBK ftZu okefFFK
d/ ;pzXh th ejkDhnK jB, s'I f;fynk b? e/ T[skBgkd s/ pj[bk w[V fJeZm/ j' iKd/
jB. fJjBK d/ fJZe g[Zso g?dk j[zdk j?, w[Bh T[; dk Bkw n"sw oZy fdzd/ jB.
fJj' nZr/ ike/ n"so-wB[ j'fJnk.
wkoezv/: g[okD dhnK fJj ejkDhnK jZd doi/ dhnK ekbgfBe,
r?o-ftfrnkfBe ns/ n;wkfie jB.
pqjw-g[okD B/ fJ; wzBtzso d/ nfXgsh wB[ pko/ j'o e'Jh bkj/tzd
y[bk;k BjhI ehsk j?. go @Fqh wd Gkrts g[okD ;[y-;kro# B/ gzBk 301 s/ pj[s jh
bkGdkfJe y[bk;k ehsk j?.
@@fgq:tqs g[Zso-T[sw-wB[ j{nk##
fJ; sk Gkt fJj j'fJnk fe fgq:tqs dk g[Zso T[sw shik wB[ j'fJnk,
fi; d/ Bkw s/ jh shik wzBtzso T[sw-wB[ wzBtzso ejkT[Idk j?. pqjw g[okD B/ th
gzBk 9 s/ fJ; wzBtzso ~ T[sw-wB[ wzBtzso fejk j?. fgq:tqs, ;tz:wG{ wB[ dk g'sok
j? ns/ T[`sw, ;tz:w-G{-wB[ dk gVg'sok. fJ;/ soK jh ;tz:w-G{-wB[ wzBtzso ns/ T[sw-wB[ wzBtzso d/
dofwnkB brGr 45-50 ;kb dk nzso j't/rk.
u"Ek wzBtzso
fJ; wzBtzso dk Bkw shi/ wzBtzso d/ nfXgsh T[sw d/ S'N/ Gok skw;
d/ Bkw s/ skw;-wB[ wzBtzso j?.
@Fqh wd Gkrts g[okD ;[y-;kro# gzBk 302 T[s/ fbydk j?--
@@T[`sw ek Gqksk skw; u"Ek wB[ j{nk##
i/ ;tko'fuF ns/ T[sw B/ 15-20 ;kb th oki ehsk j't/ ns/ nrbk okik
skw;-wB[ pfDnk j't/ sK gfjb/ wzBtzso s'I b? e/ u"E/ wzBtzso d/ F[o{ j'D dk
;wK br-GZr 65-70 ;kb jh j't/rk ns/ fJ; ;w/I dofwnkB fszB wzBtzso ]sw j' uZ[e/
;B ns/ u"Ek wzBtzso F[o{ j' u[Zek ;h. i/ u"Ek wzBtzso th 10 ;kb
uZfbnk j't/ sK gfjb/ wzBtzso s'I b? e/ u"E/ wzBtzso d/ nzs sZe fJj ;wK 80
;kbK d/ brGr jh pDdk j?.
gzitK wzBtzso
fJ; wzBtzso ~ o?ts wzBtzso fejk iKdk j?. fJ; wzBtzso dk nfXnkgsh
okik o?ts j?. fJ; wzBtzso dk o?ts-wB[ Bkw dk okik ed'I j'fJnk ns/ fJ; dh g?soh
eh ;h pko/ ikDekoh s'I fpBK o?ts-wB[ d/ ekb dk ;wK BjhI gsk ehsk ik ;edk. fJ;
;pzXh Fk;sqK B/ e[M bkj/tzd ;ze/s fdZs/ jB. fijBK ;ze/sK dh ;jkfJs Bkb n;hI
o?ts wzBtzso dh fBFkBd/jh eo ;ed/ jK.
gfjbk ;ze/s sK @pqjw-g[okD# B/ jh gzBk 9 T[s/ d/ fdZsk j?, fiZE/
fJ; g[okD B/ dZf;nk j? fe fJ; wzBtzso ekb ftZu w"i{d foFhnK ftu'I fJZe
foFh t/dfFok ;h. @Fqh wd Gkrts g[okD-;[Xk-;kro (F[e ;kro)# B/ gzBk 345 T[s/
dZf;nk j? fe deF goikgsh dhnK 60 g[ZsohnK ftu'I 2 g[ZsohnK @e[o[Fk;t# ~ ftnkjhnK
rJhnK fJjBK ftu'I @nouh# dk g[Zso sK @X{woe/F# j'fJnk ns/ d{;oh g[Zsoh @fXqFDk#
s'I uko g[Zso j'J/, fijBK d/ Bkw, t/dfFok, d/tb, t:[B ns/ wB[ ;B. deF dhnK pkeh
g[ZsohnK, Xow ~ 10, eF:g ~ 13, uzdqwK ~ 27, nfoFNB/wh ~ 4, fGqr{ d/ g[Zso
(F[eokukohn) ~ d' ns/ nzfrok ~ 2 g[ZsohnK (t/y' Fqh joh tzF g[okD gzBk 12)
fJ; dk Gkt fJj j'fJnk fe deF dh g[Zsoh fXqFDk ns/ T[; dk g[Zso
t/dfFok l Xow, uzdqwk, nfoFNB/wh, nzfrok nkfd nkfd dk ;wekbh ;h. nzfrok w[Yb/
goikgshnK ftZu Fkwb j? i' nsqh, g[bj, eqs{ nkfd Bkb fJZe' ;w/I g?dk j'J/ (:kBh
fJe' ;w/I ftZu w"i{d ;B- ;wekbh ;B). fJ; bJh gzit/I wzBtzso dk ;wK sK
;tz:w-G{ wB[ d/ fpbe[b eohph ;w/I Bkb brdk ikgdk j?. go eJh tkoh foFhnK dhnK
T[woK pj[s bzwhnK j'D ekoD fJj ;wK pkeh uko/ wzBtzsoK d/ ;w/I s'I pkd dk ;wK th
j' ;edk j?.
nkU! j[D d{i/ ;ze/sK tZb Mks wkohJ/.
@Fqh ftF~ g[okD - oDXho gqekFB - ;zB 2006 - gzBk 227# s/ doi j?
@@uko wB[ 1H ;to'fuF 2H T[sw 3H skw; sEk 4H o?ts fgq:tqZs okik
e/ tzFXo j?I. okik fgq:tqs B/ sg eoe/ ftFD{ GrtkB e' gq;zB eoe/ fJB uko wzBtzso
T[sokfXekohT[I e' gk:k Ek.## ftF~ g[okD s'I gqsZy j? fe ;tz:w-G{ wB[ d/ gfotko
ftZu j/m fby/ wzBtzso Fkfwb ;B-
1H ;tz:w-G{ wB[ wzBtzso 2H
;tko'fuF wzBtzso 3H T[`sw wzBtzso 4H skw; wzBtzso ns/ 5H o?ts wzBtzso.
ftF~ g[okD B/ th Fqhwd d/th Gkrts g[okD d/ Bkb ;fjwsh
gqrNkT[IfdnK j'fJnK ;gFN eo fdZsk j? fe d{i/ wzBtzso dk nfXgsh ;tko'fuF th
;tz:w-G{ wB[ d/ gfotko Bkb ;pzXs ;h Bk fe nrBh d/ gfotko Bkb.
wkoezv/: g[okD B/ gzBk 329 #s/ ;{fus ehsk j? fe-
nekFh rqfj o/tsh eoe/ nfosfte Bkw d/ pqkjwD dk g[Zso BbkfJe j'
frnk. T[; ~ ror foFh B/ dZf;nk fe g[Zso d/ BkbkfJe j'D dk ekoD o/tsh rqfj dk
n;o j?, nfosfte B/ rqfj ~ fvZr ikD dk Fqkg fdZsk. rqfj d/ fvZrD Bkb fJZe ;o'to
pD frnk fi; ftu'I fJe ;[zdo ezfBnk fBebh, @gqw[u foFh# B/ fJ; dk Bkw @o?tsh#
ofynk. foFh B/ fJ; dk ftnkj fgq:tqs tzF d/ oki/ d[orw Bkb eo fdZsk i' ekfbzdh
d/ roG s'I g?dk j'fJnk ;h. i' g[Zso iBfwnk T[j nkgDh wksk d/ Bkw s/ o?ts-wB[
nytkfJnk. okik d[orw, o?ts dk fgsk y[d foFh gqw[Zu e'b'I to wzrdk j?-
@@w?I ;tk:zG{-wB[ e/ tzF ;/ T[sgzB j'B/ e/ ekoD wzBtzsokfXgsh
g[Zso eh ekwBk eosk j{z.## (gzBk 331)
@ftFB{ g[okD# B/ gzBk 227 s/ T[`sw, skw; ns/ o?ts ~ okik fgq:tqs
d/ tzFXo df;nk j? fJ; bJh fit/I T[sw ns/ skw; fgq:tqs d/ g[Zso ns/ T[; d/ tzFXo
jB, fJ;/ soK o?ts th fgq:tqs dk tzFXo j'D eoe/ T[; dk g[Zso jh j'Dk ukjhdk j?,
go wkoezv/: g[okD nB[;ko T[j fgq:tqs dk g'sok pDdk j?. T[IM tzFXo dk Fpdh noE
@tzF ftu'I# jh j[zdk j?. Fqh wd d/th Gkrts B/ ;gFN s"o s/ df;nk j? fe
u"E/ wB[ dk Bkw skw;-wB[ ;h i' fgq:tqs dk g[Zso ;h. o?ts ~ gzitK wB[ fejk
iKdk j? i' skw; dk S'Nk GkJh ;h. (rhsk gq?; r'oyg[o--;zws 2065 gzBk 832)
S/tK wzBtzso
S/t/I wzBtzso dk Bkw ukeF[F wzBtzso j?. ukeF[F wzBtzso d/ nfXgsh
dh g?soh Bk @pqjwg[okD# B/ dZ;h j? ns/
Bk jh wkoezv/: g[okD B/. fJe ejkDh ~ wkoezv/: g[okD B/ fpbe[b jh r?o e[dosh pDk
e/ g/F ehsk j?. ukeF[e d/ wksk-fgsk dk Bkw GZdqk ns/ oki foFh nBfwsq dZf;nk j?.
Fqh wd Gkrts g[okD ;[y-;kro B/ sK fJ; wzBtzso dk f}eo th BjhI ehsk. ftFB{ g[okD
B/ th S/t/I wzBtzsq pko/ e'Jh y[bk;k BjhI ehsk.
@Fqh wdd/th Gkrts g[okD# B/ gzBk 832 T[s/ ukeFF-wB[ ~ nzr dk
g[Zso dZf;nk j?. go nzr d/ e[o;hBkw/ #s/ feXo/ th nzr d/ g[Zso ukeF[F dk Bkw
fdykJh BjhI fdzdk. @Fqh joh tzF g[okD# B/ gzBk 7 T[s/ nzr dk e[o;hBkwk fdZsk j?
fi; ftZu nzr ns/ ;[BhEh dk g[Zso @t/B# dZf;nk j?, T[; dk g[Zso gqE{ j'fJnk ns/
T[; d/ g[Zso ;{s, wkxX, nzsoXkB ns/ gkfbs dZ;/ jB. ikgdk j? Fqh wd d/th Gkrts
g[okD B/ fe;/ w[rkbs/ ekoD :k ikD p[ZM e/ fJ; dh g?soh pko/ y[bk;k BjhI ehsk.
fJj fJ; ;'u nXhB y[bk;k BjhI ehsk fe F{do dk g[Zso okik BjhI pD ;edk. d{i/ gk;/
fJ; ftF/ s/ Fqh wd Gkrts g[okD ;[y ;kro B/ ;gFN s"o s/ dZf;nk j? fe-
@@ftFteowk e/ ukeF[F-wB[ j{nk. wB[ e/ ftFt/d/t n"o ;kX:rD
j{J/.##
feT[Ife pqkjwfDe Fk;sq ftFteowk ~ d/tfsnK dk pVZJh dZ; e/ T[; ~
F{do wzBd/ jB fJ; bJh wzBtzso dk nfXgsh fJe F{do d/ g[Zso ~ fe; soK wzfBnk ik
;edk ;h<
fJ; soK g{oB s"o s/ gqsZy j' iKdk j? fe S/t/I wzBtzso, fi; ~
ukeF[F wzBtzso fejk iKdk j? dk, nfXnkgsh ukeF[F-wB[ ;h. i' ftFteowk dk g[Zso ;h
ukeF[F-wB[ w[Yb/ ;Zs goikgshnK ftu'I nzfrok dh p/Nh pqjwukfoDh
dh ghjVh ftu'I ;h. t;[-gqGk; nzfrok dk itkJh ;h ns/ t;[-gqGk; ns/ pqjwukfoDh dk
g'sok ns/ ftFteowk dk g[Zso ukeF[F-wB[ ;h, i' ukeF[F-wB[ wzBtzso dk nfXnkgsh
(okik) ;h. ikgdk j? fe ukeF[F-wB[ dk wzBtzso (oki ekb) gzit/I-wB[ s'I s[ozs pkd
jh nk frnk feT[Ife S/t/I wB[ ukeF[F-wB[ ns/ gzit/I wB[, o?ts wB[ dhnK nkgDhnK
ghjVhnK d'jK gkf;nK d/ w[Yb/ goikgshnK s'I e'Jh pj[shnK d{o BjhI jB. ukeF[F-wB[
w[Yb/ goikgsh nzfrok dh g[Zsoh pqjwukfoDh dh u"Eh ghjVh ftu'I j? ns/
o?ts-wB[ ns/ ukeF[F-wB[ d/ wzBtzsoK (Fk;B-ekbK) ftZu 5-7 ;kb d/ ;w/I dk nzso jh
ikgdk j?. fJ; soK ukeF[F-wB[ dk wzBtzso i/ ukeF[F wB[ B/ 10-15 ;kb th oki ehsk
j't/ sK fJj wzBtzso (S/tK wzBtzso) ;tz:w-G{ wzBtzso s'I 85-90 ;kb pkd jh ysw j'
frnk ikgdk j?.
fJ; soK gfjb/ S/ wzBtzsoK dh e[b ntXh (T[wo) 85-90 ;kb d/ eohp
jh j?.
;ZstK wzBtzso
;Zst/I wzBtzso ~ t?t;ts-wB[ dk wzBtzso fejk iKdk j?. fJ; wzBtzso
dk nfXnkgsh ;{oi iK ftt;tkB dk g[Zso t?t;ts-wB[ j? fi; ~ FqkXd/t th fejk iKdk
j?. Fqk;sqK dk efjDk j? fe fJj wzBtzso t?t;ts s'I F[o{ j' e/ toswkB ;w/I ftZu
th ufbnk nk fojk j?. ;ko/ FkFsq ns/ ;ko/ pqkjwD ftdtkB fJe }pkB d;d/ jB fe 6
wzBtzso phs u[e/ jB, (;tk:zw Gt, ;to'fuF, n"sw, skw;, o?ts ns/ ukeF[F.)
7tK wzBtzso, toswkB ;w/I dk ubdk wzBtzso j?.
toswkB
wzBtzso s'I fpBK nkT[D tkb/ 7 wzBtzsoK ;pzXh
FkFsoK B/ fejk j? fe id'I u"dK
wzBtzsoK dk ;wK g{ok j' iKdk j? sK fco pqjwk dh nk:{ dk fJe fdB g{ok j' iKdk
j?. i' u"dK wzBtzsoK dk toswkB ;wK j?, fJj u"dt/I wzso ftZu g?dk j'D
tkb/ (14t/I okik) G"s: wB[ dk oki ekb ysw j'D Bkb ]sw j' ikt/rk.
G"s:-wB[ d/ 10 g[Zso j'Dr/. fijBK d/ Bkw-
sozrGho{, tgq, so;tkB, T[rq, nfGwkBh,
gqthD, fiFD{, ;zeqdB, s/i;th ns/ ;pb j'Dr/.
(Fqh joh tzF g[okD
gzBk-33)
;tkwh d:k Bzd
;o;tsh dk efjDk j? fe-
71 us[o:[rhnK dk
fJe wzBtzso j[zdk j?. fJZe j}ko us[o:[rhnK dh ;zfrnk pqjw fdB j?. J/BhnK jh
us[o:[rhnK dh pqjw-oksqh j[zdh j?. pqjw-fdB f;qFNh d/ g?dk j'D dk ;wK j? ns/
pqjwoks f;qFNh d/ BFN (gqb:) j'D dk ;wK j? (foZr t/dkfdGkF: G{fwek gzBk 17 t/yh
ikt/). uko/ :[ZrK dh nk:{ ~ fwbk e/ fJZe us[o:[rh fejk frnk j?.
FkFsoK dk efjDk j?
fe S/ wzBtzso sK phs u[e/ jB go ;ZstK t?t;ts-wB[ wzBtzso ni/ ub fojk j? fi; d/
427024 (uko bZy, 27 j}ko, u"th) ;kb pkeh gJ/ jB ns/ fco 8tK wzBtzso ukb{
j' ikt/rk.
fiZE'I sZe gfjb/ ;Zs wzBtzsoKdk ;tkb j? n;hI t/y nkJ/ jK fe
gfjbk wzBtzso (;tk:w-G{ wzBtzso) thoki g[oF wB[ s'I F[o{ j[zdk j?. T[; dk g[Zso
@tho# j? ns/ T[; d/ g'so/ (g[Zso-fgq:tqs) ;tko'fuF, T[sw, skw; ns/ o?ts jB.
T[sw shi/ wzBtzso- n"so wzBtzso dk oki ekb j? ns/ skw;
u"E/ wzBtzso- skw; wzBtzso dk oki ekb j?. o?ts fgq:tqs dk T[sw ns/ skw;
s'I S'Nk g[Zso j? fi; ~ skw; s'I pkd oki fwfbnk. o?ts d/ oki ekb ~ o?ts-wzBtzso
efjzd/ jB.
fJ; soK n;hI t/fynk fe gfjb/ uko wzBtzso sK gVdkd/ d/ oki ekb
]sw j'D s'I pkd T[; d/ uko gVg'sfonK dk oki ekb ]sw j'D sZe jh ]sw j' rJ/. fJj
wzBtzso jB- gfjbK, d{ik, shik, u"Ek ns/ gzitK. d{i/ wzBtzso ~ ;to'fuF-wB[
dk wzBtzso (okiekb) fejk iKdk j?.
;gFN j'fJnk fe gfjb/ gzi wBztzso sK ;tz:w-G{-wB[ s'I T[; d/ gVg's/
;to'fuF, T[sw, skw; ns/ o?ts sZe gj[zufdnK gj[zufdnK jh ]sw j' rJ/ ;B.
S/t/I wzBtzso dk nfXgsh ftFteowk dk g[Zso ukeF[F wB[ j? i'
t;[-gqGk; dk g'sok j?. t;[-gqGk;, w[Yb/ goikgshnK ftu'I nzfrok dk itkJh j?. fJ;
soK ukeF[F-wB[ dk wzBtzso sK ;tz:w-G{ wB[ d/ wzBtzso s'I 100 ;kbK d/ br Gr ftZu
jh ]sw j' frnk j't/rk.
nZmtK wzBtzso
;{oi iK ftt;tkB d/ g[ZsoK d/ d' wzBtzso (oki ekb) j'J/ fiBQK
ftu'I ;ZstK wzBtzso t?t;ts-wB[ dk ;h fi; ~ FokXd/t th efjzd/ jB feT[I fe fJ; dh
gsBh dk Bkw @FqXk# ;h. ftt;tkB (;{oi) dhnK fszB gsBhnK ftFteowk dhnK g[ZsohnK
;B. fijBK d/ Bkw ;zfrnk, SkfJnk s/ pVtk ;B. ;zfrnk s'I ;st/I wzBtzso dk
nfXnkgsh t?t;ts-wB[ g?dk j'fJnk ns/ d{ih gsBh SkfJnk s'I nZmt/I wzBtzso dk
nfXnkgsh ;ktoDh g?dk j'fJnk (feT[Ife FkFsqK nB[;ko ;zfrnk ;{oi dh sgF Bk ;jkodh
j'Jh nkgD/ torh jh nkgDh SkfJnk ;{oi dh ;/tk bJh SZv rJh ;h fi; s'I g?dk j'J/
g[Zso ~ ;ktoDh fejk frnk j?) @wsZ;: g[okD# B/ gzBk 29 T[s/ ;ktoDh d/ g[ZsoK d/
fJj Bkw dZ;/ jB--
Xqfs, tfo:kB, :t;, ;[toD, tqFfN, ufoFD{, Jhv:, t;[ ns/ F[eo.
;{oi dh shih gsBh pVtk, fi; dk noE x'Vh j[zdk j?, s'I i"V/
g[Zso @nFtBh e[wko# g?dk j'J/.
fJ; soK i/ t?t;ts-wB[ B/ 10 ;kb th oki ehsk j't/ (i' fe ;zGt
BjhI j? feT[I fe E'VQ/ ;w/I pkd jh fJ; dk S'Nk Gok i' fe fJ; dh S'Nh wk;h dk
g[Zso ;h, fi; d/ Bkw 8tK wzBtzso, fi; ~ ;ktoDh wzBtzso fejk iKdk j?, F[o{ j'
iKdk j?). sK th 7tK wzBtzso ]sw j'D s/ ns/ 8tK wzBtzso F[o{ j'D sZe ;ko/
;Zs/-d/-;ZsK wzBtzsoK dh T[wo br-GZr 100 ;kb d/ bkr/-ukr/ jh pDdh j?.
B"tK wzBtzso,
d;tK wzBtzso, frnkotK wzBtzso ns/ 12tK wzBtzso
@Fqh joh tzF g[okD# B/ gzBk 31 T[s/ df;nk j? fe @;ktoDh wB[# gzi
j'J/ jB. fijBK ftu'I fJZe sK ;{oi dk SkfJnk s'I g[Zso (;ktoDh-wB[-8tK wB[) j?
ns/ pkeh uko wB[ gqw/Fmh d/ g[Zso jB. gqw/Fmh goikgsh d/ fJj uko/ ;ktoDh-wB[
deF goikgsh dh g[Zsoh @fgq:k# dhnK ;zskBK ;B. fJjBK uko/-;ktoDh-wB[nK dk
oki-Gkr w/o{ gqps d/ nk;-gk; ;h fJ; bJh fJjBK ~ w/o{-;ktoDh wB[ th fejk iKdk
j?.
g[okDekoK B/ w'N/ s"o s/, nkgDh ;j{bs bJh fJjBK wB[nK d/
Bkw-
1H deF ;ktoDh-wB[ (9tK wB[) 2H
w/o{ ;ktoDh-wB[ (10tK wB[) 3H ;{o:-;ktoDh-wB[ (11tK wB[) ns/ 4H fJzdo
;ktoDh-wB[ (12tK wB[) oZy/ jB. (t/y' Fqh wd d/th Gkrts, gzBk-835)
13tK ns/ 14tK wzBtzso
g[okDK B/ 13t/I ns/ 14t/I wzBtzso d/ nfXgsh goikgsh @o[uh# d/
g[ZsoK o'u: ns/ G"s: ~ dZf;nk j?. (Fqh joh tzF g[okD gzBk 31)
o[uh goikgsh e"D
;h<
fJzNoB?N s/ w"i{dk ;{uBk nB[;ko o[uh goikgsh to[D d/ g[Zso
g[Feo dk g[Zso ;h. g[Feo d/ @ng;ok gqwb'uk# s'I fJe ezfBnk g?dk j'Jh fi; dk Bkw
@wkfBBh# ;h. gqwb'uk dh p/Bsh s/ goikgsh o[uh B/ T[; dh g[Zsoh wkfBBh Bkb Fkdh
eotk bJh fi; s'I fJZe g[Zso g?dk j'fJnk fi; dk Bkw @o"u:# ofynk. fJj'
o"u: jh 13tK okik o"u:-wB[ j'fJnk.
(:kd
oj/ fe gowb'uk ng;ok d/ ezv{ foFh d/ Bkb th ;pzX oj/ ;B fi; s'I g?dk j'Jh
g[Zsoh wohFk dk ftnkj to[D Bkb j'fJnk ns/ fijBK dk g[Zso deF goikgsh j'fJnk.)
o[uh goikgsh dh fJe gsBh gfjbK th w"i{d ;h fi; dk Bkw
@G{fsd/th# ;h. (t/y' Fqh joh tzF g[okD gzBk 31)
fJ; G{sh d/th dk th fJe g[Zso j'fJnk fi; dk Bkw G"s: ;h.
fJj G"s: jh 14tK wB[ j'fJnk fi; d/ Bkw s/ G"s:-wB[ wzBtzso ufbnk.
Fqh joh tzF g[okD B/ ns/ j'oBK g[okDK B/ th fit/I fe pqjw-g[okD
gzBk 10, Fqh ftFB{ g[okD gzBk 232, wsZ;: g[okD gzBk 29 nkfd B/ 13t/I ns/ 14t/I
wB[nK d/ Bkw o"u: ns/ G"w dZ;/ jB (E'VQ/ pj[s/ \oe Bkb) go Fqh wd
d/th Gkrts B/ fJjBK wB[nK d/ Bkw BjhI fby/ ns/ fJjBK ~ o[dq;ktoDh ns/ ftFD[-;ktoDh
efje/ jh ezw ;ko fbnk j?.
fJ; soK n;hI t/fynk fe--
;tz:w-G{ wB[ wzBtzso, ;to'fuF-wB[ wzBtzso, T[sw-wB[ wzBtzso (fi;
~ n"so iK n"sw wzBtzso th fejk frnk j?), skw; wzBtzso, o?ts wzBtzso
ns/ ukeF[F wzBtzso, Xow d/ tzF fi; ~ nzfrok-eqs{ w[Yb/ goikgshnK dk tzF wzfBnk
iKdk j?, Bkb ;pzXs jB id'I fe ;stK wzBtzso fi; ~ w[Yb/ goikgsh wohuh dk tzF
fejk iKdk j? Bkb ;pzXs jB. fijBK dh e[b ntXh (T[wo) 100 ;kb d/ bZr-GZr pDdh j?.
pkeh nkT[D tkb/ 7 wzBtzso i' tk;st ftZu ;?IeV/ ;kb gfjbK phs
u[Ze/ jB, ftu'I 8t/I wzBtzso dk nfXgsh ;ktoDh g[Zso ;{oi-SkfJnk j? ns/ nrb/ uko
wzBtzso deF goikgsh dh g[Zsoh @fgq:k# d/ uko/ g[ZsoK Bkb ;pzXs wzBtzso jB i' fe
w/o{ gqpZs d/ nk;-gk; d/ fJbke/ d/ oki/ ;B.
13t/I ns/ 14t/I wzBtzso o"u:-wB[ ns/ G"s:-wB[ wzBtzsoK
Bkb ;pzXs jB i' w[Yb/ goikgsh @g[bj# dh pz; Bkb ;pzXs jB, fijBK dk nkyoh
FeshFkbh ftnesh goF{okw ;dhnK gfjbK ;tor f;Xko u[Zek j?.
;{oi pz; ~ wohfu s'I nkozG j'fJnk eFsqhnK dk pz; fejk iKdk j?
ns/ g[okDK nB[;ko, goF{okw dh esb/ nkw w[fjzw s'I pkd eFsoh e'Jh BjhI fojk.
fJ; soK nkT[D tkb/ 7 wzBtzso, fJe ;{oi pz; Bkb ;pzXs, uko deF
goik gsh dh g[Zsoh fgq:k d/ gfotko Bkb ;pzXs ns/ d' w[Yb/ goikgsh @g[bj# d/ tzF
Bkb ;pzXs ;B. gqsZy j? fe wzBtzsoK dk tkt/bk fBok \o/p ns/ X'yk XVh j?. Bk e'Jh
ebgK dh j'Id dk ;p{s j?, Bk e'Jh :[ZrK dh j'Id dk ;p{s j? ns/ Bk e'Jh
us[o:[rhnK nkfd nkfd dh j'Id dk ;p{s j?, fJj fBoh fdwkrh e;os j? i' pqkjwDK B/
nkw izsk T[s/ nkgDh r{jV ftdtsk dk gqGkt pDk e/ b'eK ~ w{oy pDkT[D bJh ehsh j?
sK fe fJ; d/ ;jko/ tZy-tZy soK Bkb iBsk ~ co/pK, tfjwK, GowK ns/ Gow G[b/fynK
dh skDh-pkDh pDk e/ b[ZfNnk ikt/.
fJfsjk; rtkj j? fe nZi s'I 9-10 j}ko ;kb gfjbK dk wB[Zy w{b'I jh
r?o-;wkih f}zdrh r[}kodk ;h ns/ w'fjzidkV' ns/ jVZgk dh ;fGnZsk d/ ftBkF s'I
gfjbK ns/ pkd ftZu th nkgD/-nkg ~ @nkohnk# ejkT[D tkb/ b'eK e'b e'Jh nZyo-frnkB
BjhI ;h. jK, jVZgk-;fGnsk tkfbnK e'b nZyo-frnkB }o{o w"}{d ;h feT[I fe fJ;
;fGnsk dk ftek; d{o-d[o/v/ y/soK d/ Bkb tgko d/ nXko s/ j'fJnk ;h fi; bJh nZyo
frnkB }o{oh ;h. fco gsk BjhI fJ; g[ikoh-tkd B/ fJj ;kok frnkB feE'I jk;b ehsk
ns/ fco FkFsoK d/ jtkb/ eo fdZsk. fJjBK g[ikohnK dh ftdtsk dk Mzvk podko wB[ th
ukj/ gfjbK i[rK-i[rKsoK dhnK rZbK eodk fojk go fco nkgD/ ftukoK ftZu ;'X eoe/
efjzdk j?--
@@okik ekbZ;: ekoDw## (wB[-f;zfwqs nfXnkJ/ 9, Fb'e 301)
noEks :[ZrK dh e'Jh j'Id BjhI, :[Zr oki/ s/ nXkos j[zdk j?. i?;k
okik j't/rk t?;k :[Zr j't/rk.
wB[ d/ fJ; eEB dk wjKGkos B/ th Gog{o ;woEB ehsk j?. wjKGkos dk
eEB j?--
@@tk;st w/I ;s:[Zr sq/sk, dPkgo n"o ekfb - fJB uko'I :[r'I
ek ekoD okik jh j?.##
(wjKGkos Gkr gfjbk-rhsk
gq?;--r'oyg[o - ;zws 2066, gzBk - 546)
r[o{ BkBe ;kfjp B/
th c[owkfJnk j?--
@@;'Jh uzd[ uVfj ;/ sko/, ;'Jh fdBhnko
sgs oj?.
;k Xosh ;k gT[D[ M[bko/, i[r ihn y/b/
Ekt e?;/.##
(okwebh wL gfjbk
nFNgdhnK-nzr 902 gzrfs 15)
;gFN j'fJnk fe :[ZrK dh e'Jh j'Id BjhI. fJj frDsh-fwDsh b'eK ~
w{oy pDkT[D bJh Fkso b'eK tZb'I ftef;s ehs/ j'J/ i[wb/ jB.
foFhnK
B/ wzBtzsoK ftZu ;w/I ~ feT[I tzfvnk<
w[Yb/ foFh fijBK B/ ;w/I dh fJekJh ~ wzBtzsoK ftZu dZf;nk, ;pzXh
ikgdk j? fe nfijk eoB ftZu T[jBK dh S[gh j'Jh e'Jh wzd GktBk BjhI ;h. feT[I fe
w[Yb/ foFhnK e'b ;w/I dh fJekJh ~ }kjo eoB bJh Bk Fe ;zws ;h, Bk fpeowh ;zws
;h, Bk Jh;th ;zws ;h ns/ Bk fjioh ;zws ;h. T[j fe;/ xNBk d/ ;w/I ~ fJ; soK
fpnkB eod/ ;B fe fJj xNBk T[; ;w/I dh j? id'I nwe/ nwe/ foFh w"i{d ;B.
;w/I dh fBFkBd/jh T[j ;pzXs ;w/I ftZu foFhnK dh w"i{drh s'I }kjo eod/ ;B
ns/ d{ik Yzr fJj ;h fe T[j T[jBK gjkVh okfinK dk Bkw b? e/ nfijk ;wK fBFfus
eod/ fijBK ~ T[j d/ts/ efjzd/ ;B ns/ shik Yzr T[j ;w/I dh fJekJh ~ }kjo eoB bJh
fJj tosd/ fe fJj xNBk T[; oki/ d/ ;w/I dh j? fi; d/ nwe/-nwe/ g[Zso ;B. eJh tko
fJe d' okfinK d/ fJe, d' iK d' s'I tZX g[ZsoK d/ Bkw nkg; ftZu fwb iKd/ ;B. fJ;
d[fpXk ~ d{o eoB bJh T[jBK B/ okfinK d/ g[ZsoK d/ 10-10 Bkw dZ;D/ F[o{ eo
fdZs/. fJ; Bkb fJj fBFfus j' iKdk ;h fe rZb fe; ;w/I dh j' ojh j?. ukj/ fJ; Yzr
Bkb fBFfus s"o s/ gZek ;wK Bkw}d BjhI ehsk ik ;edk ;h go ;kjwD/ tkbk wB[Zy
i/ foFhnK dhnK gfjbK jh eEk-ejkDhnK ;[Ddk fojk j[zdk sK T[j bZr-Gr ;kb-d'-;kb
d/ \oe Bkb xNBk d/ ;w/I ~ ;wM iKdk.
w?I Fqh nzfwqs;o fij/ tZv/ Ffjo d/ fJ;bkwkpkd dh rZb eodk jK,
id'I d/F tzv s'I pkd w?I fJ;bkwkpkd d/ gqkfJwoh ;e{b ftZu dkyb j'fJnk sK T[E/
w/o/ fgsk s'I f;tk j'o th eJh wkg/ nkgD/ pZfunK ~ dk]b eotkT[D nkJ/ ;B. w/o/
wkfgnK dk fgS'eV sK g/Iv{ ;h go eJh Ffjoh nkpkdhnK ns/ tZv/ FfjoK s'I T[`iV e/
nkJ/ b'e th nkgD/ pZfunK ~ ;e{b dkyb eotkT[D nkT[Id/ sK, id'I wk;No e[zdB bkb
ih T[jBK ~ pZu/ dh iBw skohy g[ZSd/ sK T[j fJ; soK d/ itkp Bkb nkgD/ pZu/ dh
iBw skohy dZ;d/-
1H wk;No ih eke/ dh iBw dh skohe sK w?~ :kd BjhI go ;kvk ftnkj
T[d'I j'fJnk ;h id'I Grs f;zx ~ cK;h bZrh ;h. ;kvk gfjbk pZuk 10 e[ ;kbK dk j'
e/ u/ue Bkb wo frnk ;h. pZ; T[; dh w"s s'I pkd jh fJj ekek j'fJnk ;h.
wk;No ih dh i' ;wM nkfJnk pZu/ dh fdZy s'I nzdk}k bk e/ T[; dh iBw skohy ofi;No
ftZu Go fdZsh. fJj gfotko bkj"o Ffjo dk ;h.
2H fJe ;or'X/ d/ gfotko d/ fgsk B/ pZu/ dh iBw skoh] fJ; soK
dZ;h-- fJj ekek T[d'I j'fJnk ;h id'I ;or'X/ ftZu efjoK dk s[\kB nkfJnk ;h ns/
T[; d/ Bkb jh ;]s rV/ gJ/ ;B. Ffjo ftZu sK c;bK dh spkjh eoe/ ekb Jh g? frnk
;h. bkfbnK B/ ;koh eDe nkgD/ nzdohI ;[ZN bJh ;h. wk;No ih B/ nkgD/ e[Zb/ tkbh
gZr ~ wkVk fijk T[sKj u[Ze e/ w[zv/ ~ uzrh soK fBjkfonk, T[; d/ fgU s'I th e'Jh
Bshik eZfYnk ns/ T[; dh e'Jh iBw skohy ofi;No ftZu doi eo fdZsh.
3H fJe gfotko N'Gk N/e f;zx s'I T[`iV e/ nkfJnk ;h T[; d/ dkd/
B/ nkgD/ g'so/ dh iBw skohy fJ; soK dZ;h- wk;No ih w?~ eke/ dh iBw sohe sK uzrh
soK :kd BjhI go rkbpB fJj o"b/-r"b/ s'I S/ e[ ;kb gfjbK j'fJnk ;h. d'
;kb sK ;k~ nkfJnK ~ th j' rJ/ jB. wk;No ih B/ ;kohnK xNBktK s'I e[M nzdk}k
bkfJnk ns/ w[zv/ dh iBw skohy ofi;No ftZu doi eo fdZsh.
4H fJe fgsk B/ nkgD/ pZu/ dh T[wo fJ; soK dZ;h- fJjdk iBw id'I
u/ue i'oK s/ ;h T[; d/ fszB e[ wjhB/ pkd j'fJnk, pZ; n;hI jkVh tZYD dhnK
fsnkohnK jh eo oj/ ;K id'I w?~ eke/ d/ iBw dk ;[B/jk fwfbnk.
fJj rZbK sK 66-67 ;kb gfjbK dhnK jB id'I nkw b'eK ftZu ikrqfs
BjhI ;h. go w"i[{dk d"o ftZu, jkb/ th eJh b'e ;w/I ~ fBFfus eoB ftZu
bZr-GZr T[`s/ dZ;hnK j'JhnK i[rshnK dh jh tos'I eod/ jB.
;kv/ xo ftZu phph nwoihs e"o ezw eodh j?. fJ; d/ uko bVe/
jB, ;ko/ Fkdh-F[dk jB, Ffjo ftZu t;d/ jB, pZu/ th :'rsK nB[;ko ezw-eki eod/ jB,
E[V e/ p?mD tkbk gfotko BjhI l fwjBsh gfotko j?. g's/-g'shnK e"Bt?IN ;e{b
ftZu gVQd/ jB, go fJj phph ni/ th ;w/I dh jZd fBFfus eoB t/b/ e[M fJ; soK dh
rZb eo fdzdh j?-
·
w/ok ;/wk fJzdoK rKXh t/b/ (fJzdok rKXh dh
w"s t/b/) fszB e[ wjhfBnK dk ;h.
·
id'I okik p/nzs f;zx wfonk pZ; n;hI UdD jh gzSh
~ ftnkj e/ fbnkJ/ ;h. (gzSh dh xo tkbh ~ ftnkj e/ fbnkJ/ ;h)
fJ; soK
fe;/ ;w/I ~ fBFfus fBFkBhnK Bkb fpnkB eoB dh fJj gqkuhB gqkgNh ojh j? fijVh
ghjVhnK do ghjVhnK, ;hBk-p;hBk b'eK ftZu uZbh nkT[Idh ojh j?.
w[Yb/
foFhnK B/ fi; soK ;wK fBFfus eoB bJh tZy-tZy okfinK d/ oki ekb ~ wzBtzsoK dhnK
fBFkBhnK Bkb fpnkB ehsk. fJj T[jBK ;fwnK d/ foFhnK bJh tkfip ;h. go w"i{dk
pqkjwDtkdh ftdtkB th id'I fe Bt/I :[Zr dh jtk ;fezN d/ th 100t/I iK j}kot/I
fjZ;/ dk fj;kp bkT[D d/ :'r j? sK :[ZrK dhnK rZbK eoh ikDhnK, us[o:[rhnK dhnK
rZbK eoh ikDhnK, pqjwk d/ fdB oks dhnK rZbK eoh ikDhnK, b'wF foFh dhnK pksK gkJh
ikDhnK ns/ fco ebgK dhnK p[MkosK gkJh ikDhnK, fJj b'eK ~ w{oy pDkT[D Bkb'I
nkgD/-nkg ~ ][d w{oy ;kps eoB s'I tZX e[M BjhI. fJ; s'I tZX n\;';Bke rZb fJj j?
fe pqkjwDtkfd nkgDhnK T{DskJhnK ~ nDikDsk tZ; ofj rJhnK T{DskJhnK dZ;D dh pikJ/
fJjBK ~ r{jV ojZ;, r{jV frnkB r{jV nfXnksw T[funkJhnK ns/ nksfwe p[bzdhnK dh
ozrs d/ e/ g[oksB T{DskJhnK ~ j'o th fFZds Bkb y{phnK ti'I g/F eoB ftZu bZrk j'fJnk
j?.
;tkwh
dfJnkBzd ;o;tsh tor/ b'e th nkw iBsk ~ wzBtzsoK d/ Gzpb-G{;/ ftZu gk e/ r[wokj
eod/ ikgd/ jB id'I T[j :[rK, us[o:[rhnK, pqjwk dk oks-fdB nkfd nkfd ns/ ebgK dh
rZb eod/ jB ns/ tfoQnK dk ft;Eko d/ e/ th d;d/ jB fe ;Zst/I wzBtzso d/ uko bZy,
27 j}ko, u"th ;kb j'o G'rD:'r pekfJnk jB sK T[jBK d/ ;w/I d/ dkB[Fwzd b'eK
~ T[jBK e'b'I fJj g[ZSDk tkfip pDdk ;h fe T[jBK B/ fJj frDsh-fwDsh d/ nzeV/ fe;
;q's s'I jkf;b ehs/ jB ns/ i/ T[j nfij/ fe;/ ;q's dk ftfrnkB-nXkfos ;ze/s d/
iKd/ sK nkT[D tkbhnK ghjVhnK #s/ T[jBK dk pj[s nfj;kB ofjzdk.
pfjojkb i/ w?I T[; tes w"i{d j[zdk sK ;tkwh dfJnkBzd ih
;o;tsh ~ fJj jh p/Bsh eoBk ukj[zdk jK fe i/ T[j nkgD/ r{VQ frnkB ftu'I fJe
feDek j'o you eoe/ d/F dh iBsk ~ fJj dZ;D dk T[geko th eo iKd/ fe ;kvh Xosh ~
brksko rowh d/D tkbk ;{oi fezB/ wzBtzsoK dk j' frnk j? ns/ fezB/ wzBtzso j'o
fJ; B/ fJ; Xosh dh ;/tk eoBh j? ns/ T[; s'I pkd fJ; Xosh dh ;/tk eoB bJh j'o
fejVk ;{oih-wzBtzso nkekF ftZu gqrN j't/rk ns/ i/ e'Jh th ;{oih-wzBtzso nkekF
ftZu gqrN j'D d/ :'r Bk fojk sK fJ; Xosh dk eh pD/rk, ;{oi dk eh pD/rk<
FkfJd ;tkwh ih fJ; ;tkb dk itkp Bk d/ ;ed/ feT[Ife T[jBK dk frnkB sK f;o\ fJ; Xosh
d/ b'eK bJh ;h fi; s'I T[jBK d/ tor ~ dkB fwbDk ;h, T[jBK ~ j'o \i{b rZbK s'I
eh jk;b j'Dk ;h<
No comments:
Post a Comment